Serija članaka: Sistemska analiza vršnjačkog nasilja u školama 2

 

Članak 2: Istorijski razvoj i institucionalni kontekst

Istorijski razvoj vršnjačkog nasilja pokazuje da su škole kroz vrijeme različito percipirale i reagovale na nasilničko ponašanje.

Do sredine XX vijeka prevladavao je strogi autoritarni pristup. Disciplina je bila fizička, a agresivno ponašanje često se smatralo sredstvom socijalizacije. Mikro-nasilje, verbalno i emocionalno, nije se prepoznavalo kao problem, već kao normalan dio odrastanja. Djeca su internalizovala nasilničke obrasce, a slabiji učenici bili su često stigmatizovani.

Pedagoška reforma između 1950. i 1980. godine donijela je novi fokus na razvoj empatije i socijalizaciju, ali i dalje formalni sistemi nisu adekvatno prepoznavali verbalno ili socijalno nasilje. Djeca su postajala žrtve izolacije, ismijavanja i grupnih pritisaka, dok su škole u velikoj mjeri ignorisale ove oblike nasilja, jer nisu bili fizički vidljivi.

Savremeni period, od 1990-ih do danas, donosi novu dimenziju – digitalnu i mrežnu. Cyber-nasilje omogućava brzo širenje agresivnih sadržaja, a formalni zakonski okviri često kasne s implementacijom. Rani oblici nasilja, psihološko i socijalno isključivanje, još uvijek nisu u dovoljnoj mjeri prepoznati i tretirani, što omogućava eskalaciju i dugoročne psihološke posljedice.

Primjeri iz prakse: učenik koji je višekratno ismijavan na društvenim mrežama, dok škola evidentira incidente, ali ne preduzima mjere; grupne pritisne aktivnosti među učenicima gdje novi članovi odjeljenja bivaju „testirani“ kroz socijalnu dominaciju. Ovi primjeri jasno pokazuju institucionalnu pasivnost, koja perpetuira ciklus nasilja.

Istorijski, obrazovni sistem je pokazivao „organizacijsku amneziju“ – ne uči iz prošlih grešaka i ne prepoznaje razvojne obrasce nasilja, što stvara trajne strukturalne probleme.

Autor: Aleksandar Bojić MSc